Σπόρος(2017)

(Grain) | Πρώτη προβολή: 01-03-2018

Ο «Σπόρος» είναι, πάνω απ' όλα, μια θαρραλέα ταινία, η ταινία ενός σκηνοθέτη που ξεκινά από το πάθος του, και δεν φοβάται να πάρει ρίσκα. Πόσο συχνά συναντά κανείς τέτοια φιλμ σήμερα;

Λιτοί, πυκνοί διάλογοι και σιωπές, χαρακτηρίζουν αυτό το οδοιπορικό των δύο επιστημόνων και μια εκπληκτική, ασπρόμαυρη φωτογραφία που συναρπάζει και μαζί με τη μουσική του Μουστάφα Μπιμπέρ κερδίζει το θεατή, παρά το γεγονός ότι χαρακτηρίζεται από εικόνες εγκατάλειψης, καταστροφής και ερήμωσης.

Μια όμορφη, ποιητική, γυρισμένη σε μαυρόασπρο φιλμ (και χωρίς τη χρήση μουσικής), εικαστικά λαμπρή, με εκπληκτικά, ονειρικά συχνά, πλάνα, βουτηγμένα σε μια ατμόσφαιρα μαγικού μυστηρίου και θλίψης (που τονίζει ιδιαίτερα η ατμοσφαιρική φωτογραφία είναι του Ζιλ Νάτνγκενς), ταινία, από τις καλύτερες που μας έδωσε ο σκηνοθέτης, με τον Γάλλο ηθοποιό Ζαν-Μαρκ Μπαρ έξοχο στο ρόλο του καθηγητή.

Όπως όλες οι ταινίες του Καπλάνογλου έτσι και ο Σπόρος είναι πάνω από όλα μια οπτικοακουστική εμπειρία που αντιλαμβάνεσαι περισσότερο με τα μάτια της ψυχής παρά με τον ορθό λόγο.

Το αποτέλεσμα είναι μια υπαρξιακή διαδρομή εξαιρετικά γοητευτική στην παρακολούθησή της, ένα road movie με ουσιαστικές οικολογικές προεκτάσεις και ίσως το ομορφότερο ασπρόμαυρο φιλμ που έχω δει τα τελευταία χρόνια.

Το Grain εισάγει στο ανατολίτικο σινεμά μια αλληγορία, ένα είδος που δεν του ταιριάζει ιδιαίτερα. Παρόλα αυτά καταφέρνει να το ενσωματώσει σε ένα φιλοσοφικό πλαίσιο και να βγάλει κάτι αρκετά καλό με σημαντικό βάθος

Η ταινία παραμένει ένα ενδιαφέρον και εντυπωσιακό οπτικά εγχείρημα – σπαζοκεφαλιά που θα απασχολήσει τον θεατή και μετά το τέλος της προβολής, ενώ διαθέτει δύο πολύ καλές ερμηνείες από το πρωταγωνιστικό δίδυμο Ζαν – Μαρκ Μπαρ και Ερμίν Μπράβο).

Ο "Σπόρος", με την σεναριακή πένα της Leyla İpekçi (μαζί με τον Kaplanoglu) , δεν ψάχνει για απαντήσεις... είναι πιθανώς ανύπαρκτες. Η ιστορία παρουσιάζεται στο κοινό με προβλήματα και με την προσδοκία ότι η πραγματικότητα δεν θα ξεπεράσει τη φαντασία, παρά τις επιπτώσεις προς το αντίθετο.

Μία αξιόλογη ταινία, που ωστόσο παγιδευμένη στα μεγάλα νοήματα που θέλει να θίξει, χάνει τον συμβολικό μινιμαλισμό των προηγούμενων ταινιών του, και έτσι δεν εκπληρώνεται πλήρως το όραμα για κάτι πιο διαχρονικό.

Για μια ταινία που πασχίζει να ανακαλύψει τον άνθρωπο και τα μυστήρια που δίνουν νόημα στην ύπαρξή του, ο «Σπόρος» μοιάζει δυστυχώς να περιορίζει ανησυχητικά πολύ το πεδίο των απαντήσεών του.

Έστω κι αν στις αισθητικές επιλογές του ο Καπλάνογλου φτάνει στη στιλιστική υπερβολή, έστω κι αν ο έντονα φορτισμένος λόγος, «ντυμένος» με τελολογική στολή, μοιάζει παλιομοδίτικος και άκαμπτος, η ταινία καταφέρνει ακριβώς αυτό που είναι το ζητούμενό της: να μας θυμίσει τι σημαίνει υψηλής εικαστικής αξίας σκεπτόμενο σινεμά και πώς αυτό μπορεί να σχολιάσει την πραγματικότητα.

Η τάση της new age φιλοσοφίας έχει τόσο πολύ οικειοποιηθεί διδαχές των παλιών θρησκειών, που ακόμα και οι πιο διαχρονικές σοφίες ακούγονται ως ρετσέτες αυτοβοήθειας, όπως συμβαίνει στην ταινία με τους λιγοστούς διαλόγους, στο δεύτερο μέρος, όταν η υποτυπώδης πλοκή δεν πλαισιώνει το αναμενόμενο συμπέρασμα.

Ο Καπλάνογλου καταφέρνει να ανοίξει αληθινά φιλοσοφικές συζητήσεις, στις οποίες η θρησκεία είναι απλά μια συνιστώσα. Δεν θα μπορούσε να κάνει αλλιώς ένας τόσο μεγάλος θαυμαστής του Ταρκόφσκι αν και φυσικά απέχει πολύ από το να συγκριθεί μαζί του όσο και αν θα το ήθελε. Οι αδυναμίες του «Σπόρου» και η αναντιστοιχία του αποτελέσματος σε σχέση με τη φιλοδοξία που το διέπει είναι οι μεγαλύτερες αποδείξεις περί αυτού.

Υπέροχη φωτογραφία και φάτσες, σινεφίλ βραδύτητα, και υπέρμετρη ποιητική ασάφεια σε ένα βιβλικο-φουτουριστικό στόρι που αυτοσχεδιάζει πάνω σε στίχους του Κορανίου με πρωταγωνιστή έναν επιστήμονα κι έναν, ας πούμε, φιλόσοφο.

Δυνάμει συναρπαστική για τους εκ του καλλιτεχνικού ποιμνίου νεοπροσήλυτους κι εννοείται τους γνώστες καταναλωτές τού oeuvre τού δημιουργού, η σε παραγωγή πιο μεγαλεπήβολη σοδειά του αισθητίζει εντυπωσιακά αλλά αποφλοιώνεται από πεζότητες ή το σκουλήκι τού πομπώδους στην εσωτεριστική ψίχα της. Οι συγκριτικοί θρησκειολόγοι και η κοινότητα Πελίτι θα πουν «δώσε!», αλλά αν δεν έχουν παρελθόν στο art-house θα δοκιμαστούν, όπως κι οι λάτρεις τού sci-fi. Πολύ φουτουριστικά γυμνό, με τουρλού φαιάς ουσίας Πιστεύω, ύστερα ασκητικό για τους ταμένους στην ελαφρά ψυχαγωγία. Ας μην μπουκάρουν Ελληναράδες, θα πάρουν υπνάκο κι όχι ανάποδες, εδώ δεν είναι Ίμια.

Το δυστοπικό sci-fi δημιούργημα του βραβευμένου με Χρυσή Άρκτο σκηνοθέτη Σεμίχ Καπλάνογλου, ψάχνει απεγνωσμένα τρόπο να θέσει το κοινωνικο-πολιτικό του σχόλιο μέσα από φωτογενείς εντυπωσιασμούς, ασαφείς διαλόγους και υπέρ το δέον ξεκάθαρες κινηματογραφικές αναφορές.

Η πρώτη αγγλόφωνη ταινία του Σεμίχ Καπλάνογλου («Μέλι») είναι μια δυσκίνητη κι εντελώς αταίριαστη στο ύφος του φιλοσοφική αλληγορία άμεσα εμπνευσμένη από το ταρκοφσκικό «Στάλκερ».

Μια επιστημονικής φαντασίας παραβολή που βασίζεται σε 29 στίχους του Κορανίου και αποτελεί φόρο τιμής στο «Στάλκερ» του Ταρκόφσκι; Ακούγεται φιλόδοξο και υποσχόμενο, αλλά, χμμ, εν τέλει δε λειτουργεί.

Παρά τα κρίσιμα υπαρξιακά ερωτήματα και τις ισχυρές –ταρκοφσκικής υφής– εικόνες, ο «Σπόρος» γίνεται ένα δυσκίνητο, φιλοσοφικό έργο με αρκετές σεναριακές πληγές οι περισσότερες εκ των οποίων σχετίζονται με την αδυναμία του Καπλάνογλου να συνδέσει τις πολιτικές θέσεις (το προσφυγικό, το τέλος της ιστορίας) με μια λανθάνουσα θρησκευτικότητα και μεταφυσική χροιά σε ένα ενιαίο αφηγηματικό όχημα.