Παζολίνι(2014)

(Pasolini) | Πρώτη προβολή: 14-05-2015

Μη το δείτε απλά σαν μια εξιστόρηση ενός άδοξου τέλους ή σαν μια ημιτελή προσπάθεια βιογραφίας, μα σαν έναν ενδοκαλλιτεχνικό διάλογο με ένα όραμα μαγικό, σαν μια συναισθηματική ευχαριστήρια επιστολή και θα αποζημιωθείτε.

Μιμητισμός ή μνεία, μυστικιστική ατμοσφαιρα ή ρεαλιστική στα όρια της προσωπικότητας που περιγράφει, δύσπεπτη ή ενδιαφέρουσα, η ταινία αφήνει μια γεύση που δεν μπορεί να περιγραφεί, που δεν είναι σίγουρη , που σε αφήνει να απορείς. Ότι ακριβώς συμβαίνει και με και το τι κρύβεται πίσω από το πραγματικό τέλος του ίδιου του Pier Paolo Pasolini...

Ο Νταφόου αποτελεί το μεγαλύτερο ατού της ταινίας (αν και η λέξη «μίμηση» επανέρχεται προς συζήτηση). Όχι μόνο μοιάζει φυσιογνωμικά στον Ιταλό δημιουργό αλλά δίνει και μια συγκροτημένη, εσωτερική ερμηνεία, προβάλλοντας ταυτόχρονα τη διάνοια, τη γοητεία, τα άγχη αλλά και τους προσωπικούς δαίμονές του που, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, τον έφεραν τα ξημερώματα της επόμενης μέρας στην ερημική περιοχή όπου βρέθηκε άγρια δολοφονημένος.

Εκεί που ετοιμάζεται κανείς να την απορρίψει ως αδύναμη, βαρετή, επιπόλαιη, αδιάφορη, συνειδητοποιεί τη μερική επιτυχία της: στο να μεταφέρει την υφή, εικαστική κι εγκεφαλική, ενός καλλιτέχνη που δεν ησύχασε ποτέ και που στάθηκε τόσο μπροστά από την εποχή του, ώστε να μη γίνει απόλυτα αποδεκτός ή κατανοητός ούτε καν από τους θαυμαστές και τους οικείους του. Αυτή η σκληρή μελαγχολία πιάνει τον θεατή από το λαιμό και δεν τον εγκαταλείπει εύκολα, αφήνοντάς τον να παιδευτεί μόνος του με την ουσία.

Το φιλμ μοιάζει περισσότερο με άφατο ρέκβιεμ παρά με ουσιαστική πραγματεία – δεν το εννοώ καθόλου σκανδαλοθηρικά αλλά από την πλευρά της ερμηνείας του χαρακτήρα σε συνάρτηση με τα γεγονότα. Ο Νταφόου κάνει εξαιρετική δουλειά σε ομοιότητα και συμπεριφορά, συγκρατημένος και νεφελώδης, στο μάτι του δικού του κυκλώνα, κρυμμένος πίσω από τα χαρακτηριστικά σκούρα γυαλιά του σκηνοθέτη.

Σε ένα έργο που τιτλοφορείται με το όνομα ενός δημιουργού, θα περίμενε κανείς πολύ περισσότερα από ένα γρήγορο πασάλειμμα. Σίγουρα αγγίζει κάποιες από τις πτυχές που θέλει να συμπεριλάβει, αλλά δεν καταφέρνει να καλύψει πλήρως κανέναν από τους τομείς αυτούς.

Ανήσυχα και ανησυχητικά, τα επιμέρους στοιχεία δεν συνδέονται σε ένα κατά κάποιον τρόπο αρμονικό ή λειτουργικό σύνολο, μερικές πρωτότυπες ιδέες υπερίπτανται χωρίς να προσγειώνονται όλες ομαλά (η αγγλο-ιταλική ομιλούσα μένει ένα κολοβό εύρημα αποστασιοποίησης) και το σκοτεινό μυστήριο «Παζολίνι» φωτίζεται προς στιγμήν μα παραμένει άλυτο, ίσως τώρα ακόμη γοητευτικότερο.

Η ταινία του Έιμπελ Φεράρα αποτελεί μια αρκετά θεωρητική προσπάθεια παρουσίασης των απόψεων του σπουδαίου σκηνοθέτη και υπολείπεται σε ψυχή και ένταση. Ο Γουίλεμ Νταφόε ξεχωρίζει στον ρόλο του Παζολίνι, προσεγγίζοντάς τον με ευαισθησία και τρυφερότητα.

Η ταινία σαν σύνολο μοιάζει ως αποτυχημένη (όχι ότι είναι τόσο κακή), διότι ενώ υπάρχουν τόσα πολλά να ειπωθούν, μεταφερθούν αλλά και να αποτυπωθούν για τον δημιουργό και τις ταινίες του, το Pasolini έχει μια εντελώς λανθασμένη προσέγγιση, έναν αλλοπρόσαλλο ρυθμό και το κυριότερο δεν αποφασίζει ούτε σε ποια στοιχεία του θα σταθεί, ούτε ποιες πτυχές των ταινιών και απόψεων του θα απεικονίσει στην οθόνη.

Δυστυχώς, όσο καίριο κι αν είναι το εξαρχής εύρημα της βιογραφικής συμπύκνωσης, τούτη η όλο και πιο επίμονη χαλαρότητα στην προσέγγιση, ακόμα και στις εύλογα πιο μπαρόκ σκηνές της εμψύχωσης των ημιτελών σεναρίων του Παζολίνι, θα αποδειχθεί μπούμερανγκ, στερώντας τελικά από το φιλμ κάθε ένταση, όχι μόνο φανερή αλλά και υπόγεια.

Χάρη στην προσεγμένη ατμόσφαιρα και την εξαιρετική ερμηνεία του Γουίλεμ Νταφόε υπάρχουν στιγμές που το πείραμα λειτουργεί, όμως σχεδόν πάντα έχεις την αίσθηση ότι κάτι λείπει: η φλόγα που έκαιγε το έργο του Παζολίνι και τον ίδιο, η δύναμη που τον κινούσε και τον οδήγησε στο θάνατο, το πάθος που τον χαρακτήριζε σχεδόν σε κάθε του κίνηση.

Η όλη σύνθεση μοιάζει πιο πολύ με προσχέδιο για μια τέτοια ταινία, παρά μια ολοκληρωμένη μελέτη, που, καθώς είναι λειψή, δημιουργεί μια αίσθηση δοκιμίου που έχει παλιώσει, που θα ταίριαζε την εποχή του Παζολίνι κι όχι τώρα.