Η Δίκη(1962)

(The Trial / Le Proces)  Πρώτη προβολή: 09-07-2020

Ο Όρσον Γουέλς έλεγε ότι η «Δίκη» ήταν η καλύτερη του ταινία, ανώτερη και από τον «Πολίτη Κέιν». Ανεξάρτητα από το πως προσεγγίζει κανείς αυτά τα δύο αριστουργήματα, ο ίδιος οπτικοποίησε την ανολοκλήρωτη «Δίκη» του Φραντς Κάφκα στη μεγάλη οθόνη μέσα από μεγαλειώδεις, υποβλητικές εικόνες που συμβαδίζουν άψογα με τους καφκικούς διαλόγους τονίζοντας την υποταγή του ατόμου στα συστήματα εξουσίας.

Στα μέσα της παγκόσμιας περιπλάνησής του, και μετά την αποτυχία του στο Χόλιγουντ, ο Όρσον Γουέλς, με απόλυτη πλέον καλλιτεχνική ελευθερία, συλλαμβάνει στις αρχές του '60 την πιο φιλόδοξη μεταφορά σε ταινία του ανολοκλήρωτου μυθιστορήματος του Φραντς Κάφκα, πετυχαίνοντας να το εντάξει στο δικό του ασπρόμαυρο εξπρεσιονιστικό σύμπαν.

Ακόμη και παρά τη σύγχρονη εκδοχή που παρουσιάζει με το Αποκαλυπτικό (που δεν υπάρχει στον Κάφκα) φινάλε της ταινίας, ο Γουέλς καταφέρνει να παραμείνει στο πνεύμα του συγγραφέα, με τον καταδικασμένο, γεμάτο ανεξήγητες ενοχές, αναποφάσιστο μέχρι τότε, αντι-ήρωά του να παίρνει τελικά την απόφαση που θα ανατινάξει στον αέρα, με τον πιο εντυπωσιακό τρόπο, την άδικη, απρόσωπη, βουτηγμένη σε ακατανόμαστα κρίματα, κοινωνία.

Μια κινηματογραφική μεταφορά του αριστουργήματος του Φραντς Κάφκα, η οποία δεν θα μπορούσε να το τιμήσει καλύτερα.

Η ταινία που ο Ορσον Γουελς θεωρούσε την καλύτερη που έχει γυρίσει, μια εμπνευσμένη μεταφορά της «Δίκης» του Κάφκα σε ένα διαχρονικό σχόλιο πάνω στην εξουσία, τον άνθρωπο και το τέλος της λογικής ανάμεσά τους.

Πιστά δυστοπική μεταφορά του φερώνυμου αριστουργηματικού μυθιστορήματος του Κάφκα, «Η Δίκη» αποτελεί έναν αληθινό εφιάλτη που λειτουργεί σαν καθρέφτης της ανωνυμίας, της απομόνωσης και της παγίδευσης. Είναι ταυτόχρονα κι ένα έξοχο φιλμ, το οποίο με την πάροδο των ετών δεν έχει χάσει τη δύναμη και τη γοητεία του, σε αντίθεση με άλλα της... χαοτικά αλλοπρόσαλλης φιλμογραφίας του Όρσον Γουέλς.

Το ημιτελές έργο του Κάφκα, που εκδόθηκε κατόπιν του θανάτου του, το 1925, είναι η καλά ρυθμισμένη βόμβα στα χέρια του σκηνοθέτη Όρσον Γουέλς για να την τοποθετήσει περίτεχνα σε συγκεκριμένους πυλώνες των δικών του κοινωνικών αναθεωρήσεων. Η ταινία είναι το προσωπικό του αριστούργημα, όπως είχε αναφέρει ο ηθοποιός και σκηνοθέτης.

Το αποτέλεσμα είναι συναρπαστικό, ο ίδιος ο Γουέλς φώναζε πως αυτή είναι η καλύτερη ταινία του για να ανασκευάσει, αναξιόπιστος γαρ, τρία χρόνια αργότερα, λέγοντας ακριβώς το ίδιο για τις Καμπάνες του Μεσονυχτίου.

Ανάμεσα στην ριζικοσπαστικά προσωποκεντρική ανάγνωση των σαιξπηρικών κειμένων και σε μια αρρωστημένα τρομακτική ιστορία κοινωνικής διαφθοράς, η "Δίκη" (αν και όχι η πλέον εξέχουσα δουλειά του σκηνοθέτη) φέρει πολλές στυλιστικά τολμηρές ιδέες, με τον Γουέλς να μην χάνει ευκαιρία να εγκλωβίσει τον ήρωά του σε κάδρα-φυλακές και να αποτυπώσει τον ευρύτερο κοινωνικό ιστό ως δίχως ταυτότητα και χαρακτήρα κατασκευάσματα.

Με την απουσία προσωπικού αισθητικού στίγματος, αλλά την εμφατική παρουσία εξαιρετικών ερμηνειών (Άντονι Πέρκινς, Ζαν Μορό), ο Γουέλς καταφέρνει εδώ -στα σημεία- να μας χαρίσει μια μεταφορά που μπορεί -και θα το κάνει- να μας γοητεύσει.