Νοσταλγία(1983)

(Nostalghia)  Πρώτη προβολή: 30-07-2015

Η «Νοσταλγία» αποτελεί την πιο πλούσια σε υφή, σχεδόν ψηλαφητή ταινία από έναν σκηνοθέτη με την μοναδική ικανότητα να δίνει ζωή και νόημα σε αντικείμενα και επιφάνειες και δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι η πανταχού παρούσα υγρασία φαίνεται σαν να ρέει μέσα από την οθόνη.

Ο Ταρκόφσκι, στην τελευταία του ταινία την «Θυσία», είχε επιχειρήσει να αποκαταστήσει -κινηματογραφικά- την χαμένη αρμονία ανάμεσα στον άνθρωπο και τη φύση μέσα από την ίδια τη γεωμετρική σύνθεση των πλάνων. Στην «Νοσταλγία» επιχειρεί να κάνει κάτι ανάλογο, καθώς αισθάνεται την πνευματική δοκιμασία του ήρωά του και διαβλέπει μια συνταρακτική λύση την οποία και αναπτύσσει πάνω στην οθόνη.

Μεγαλούργημα του Andrei Tarkovsky για την αναζήτηση ενός προσωπικού χαμένου χρόνου και την υπαρξιακή του μοναξιά, που ενώνει το παρόν με το παρελθόν και τις αντίστοιχες γεωγραφίες τους. Απαράμιλλη χρήση των φωτογραφικών φίλτρων και τράβελινγκ που αναδύουν τη μελαγχολία του δημιουργού.

Η κάμερα του Ταρκόφσκι ιχνηλατεί την ψυχή, την ίδια στιγμή που τα κάδρα του, μεταρσιωτικά και βουτηγμένα στη σέπια και την υγρασία, αναπαριστούν γλαφυρότατα τις ελλειπτικές κινήσεις της μνήμης, τα θραύσματα του ονείρου, τις συνθέσεις της φαντασίας, ολόκληρη την εσωτερική ζωή καθώς ξετυλίγεται σπαρασσόμενη από τη λαχτάρα της αιωνιότητας.

Μια ακόμα ταινία του Andrei Tarkofsky, η οποία όχι μόνο δεν έχει ξεφτίσει από τον χρόνο, αλλά γίνεται ολοένα και καλύτερη με το πέρασμα του και παραμένει επίκαιρη όσο ποτέ, με την εικόνα να μιλάει από μόνη της, μια ταινία που δεν πρέπει με τίποτα να χάσετε.

Ακόμη κι αν δεν πρόκειται σίγουρα για την καλύτερη ταινία του, την ίδια στιγμή, παραμένει μια κινηματογραφική εμπειρία που γιγαντώνεται καθώς περνά η ώρα για να αναδείξει την οικουμενική αλήθεια της νοσταλγίας για την αγάπη, τη μητέρα, την πνευματική καθαρότητα, το φως που δεν σβήνει όταν εξόριστος από την ίδια σου τη χώρα και όλα όσα σε ενώνουν με τους οικείους σου νιώθεις επιτέλους πως ανήκεις κάπου.

Η «Νοσταλγία» δεν μου έκανε ιδιαίτερη εντύπωση, παρά μόνον ηχητικά, αφού στο φιλμ ακούγονται έργα των Βέρντι, Ντεμπισσύ, Βάγκνερ και του Μπετόβεν, ιδιαιτέρως η Ενάτη του, που ακούγεται στη συγκλονιστικότερη σκηνή της ταινίας.

Ο μέγιστος των μεταπολεμικών Σοβιετικών σκηνοθετών είναι σαφές πως νιώθει άβολα μακριά από τις κινηματογραφικές ρίζες του, επιβάλλει όμως το υπνωτιστικό, σαγηνευτικό στιλ του και εντυπωσιάζει με τα υποβλητικά πλάνα του (διαποτισμένα όλα από το υγρό στοιχείο), τη χρήση του «ρέοντος» ντεκόρ και την απαισιόδοξα ονειρική ατμόσφαιρά του.

Ανυπέρβλητη η εικαστική δύναμη των εικόνων του μεγάλου δημιουργού στη βάση ενός αληθινά νοσταλγικού υπαρξιακού δράματος που του χάρισε βραβεία στο Φεστιβάλ των Κανών (ανάμεσά τους και αυτό της σκηνοθεσίας) κι ας μην συγκαταλάγεται στις σπουδαιότερες της φιλμογραφίας του.