Το Δέντρο με τα Τσόκαρα(1978)

(L'albero degli zoccoli)  

Αφηγηματικά λιτό, μα συναισθηματικά πλουσιότατο, μας θυμίζει τη διαχρονική αξία των βασικών κινηματογραφικών αξιών, μετρημένων στο ύψος του ανθρώπου και ζυγισμένων στο βάρος των αναγκών του.

Η ζωή στη φεουδαρχική ιταλική επαρχία των αρχών του 20ου αιώνα αποτυπώνεται εδώ στη σπαραχτική της λεπτομέρεια μέσα από τις δοκιμασίες τεσσάρων αγροτικών οικογενειών που καλλιεργούν χωράφια του ίδιου γαιοκτήμονα. Ο Όλμι συμπυκνώνει τη μαρξιστική του σκέψη σε λιτές, νεορεαλιστικής ακριβείας, δονούμενες από ανθρωπιά βινιέτες που καρφώνονται στον νου.

Το 1978, στο τελευταίο κύμα του νεορεαλισμού, ο Ερμάνο Ολμι σκηνοθέτησε μια ταινία τόσο πολιτική όσο και αριστουργηματικά γήινη για την οποία τιμήθηκε με τον Χρυσό Φοίνικα των Καννών. Χρησιμοποιώντας ερασιτέχνες ηθοποιούς και φυσικούς χώρους, αποφεύγοντας οτιδήποτε κραυγαλέο, παρατηρώντας απλώς, με εγγύτητα και τρυφερότητα, τους ήρωές του, μιλά για τον αγώνα του βιοπαλαιστή πιο δυνατά απ' οποιοδήποτε μανιφέστο.

Γυρισμένη σε φυσικές τοποθεσίες και με ερασιτέχνες ηθοποιούς, η μεγάλη στιγμή του Ιταλού σκηνοθέτη Ερμάνο Ολμι, συνδυάζει με δεξιοτεχνία την δύναμη της φύσης με την Ιστορία της πατρίδας του αλλά και την γέννηση της ιδέας της αντίστασης των ταπεινών και καταφρονημένων απέναντι στον αδίστακτο πλουτοκράτορα.

Ηθογραφικά στοιχεία, ενδιαφέροντες κι ολοζώντανοι χαρακτήρες, κωμικοτραγικές καταστάσεις και αναγνωρίσιμες ιστορίες κινηματογραφούνται λιτά, με ακαδημαϊκό και αποστασιοποιημένο ντεκουπάζ, αργές - εκτενείς λήψεις και οικονομία, ενώ η μπαρόκ μουσική επένδυση δημιουργεί τις απαραίτητες μικροαντιθέσεις.

Μια υπέροχη αλληγορία για την εκμεταλλευτική φύση του καπιταλιστικού συστήματος, με ιδιαίτερη νατουραλιστική σκηνοθεσία και εκπληκτικές ερμηνείες από τους ερασιτέχνες (χωρικούς) ηθοποιούς.

Μέσα από τη συναισθηματική φόρτιση των λυρικών εικόνων του (εξαιρετική η δουλειά του ίδιου του σκηνοθέτη στη φωτογραφία καθώς και η επιλογή των μουσικών θεμάτων του Μπαχ), ενδιαφέρεται να καταγράψει όλη την αγωνία, το πόνο και την φιλοσοφία ζωής των χωρικών, χωρίς να γίνεται ποτέ διδακτικός. Πετυχαίνει με αυτόν τον τρόπο να προσδώσει βαρύτητα και δραματουργική υπόσταση στα φαινομενικά ασήμαντα συμβάντα της καθημερινότητας τους, κρατώντας αποστάσεις από μια «αυστηρή» πολιτική δήλωση.

Δουλεύοντας με αληθινούς αγρότες που δεν είχαν καμιά σχέση με ηθοποιία, ανασυστήνοντας με πιστότητα την εποχή και την περιοχή και χρησιμοποιώντας την τοπική διάλεκτο του Μπέργκαμο, ο Όλμι εξιστορεί τέτοια «μικρά» συμβάντα που καλύπτουν ένα ολόκληρο ημερολογιακό έτος. Κι αφήνει κάπου στο βάθος να αχνοφαίνεται το πολιτικοκοινωνικό σχόλιο για μια Ιταλία που αλλάζει (ενίοτε, με αιματηρό τίμημα).