Powidoki(2016)

(Afterimage)  Πρώτη προβολή: 20-04-2017

Η σκηνοθετική προσέγγιση του Βάιντα είναι απέριττη, αυστηρή, θυμίζοντας τις πρώτες θαυμάσιες ταινίες του (εκείνες της «τριλογίας της Βαρσοβίας», από το «Μια γενιά» ως το «Στάχτες και διαμάντια»), στο στιλ του κλασικού κινηματογράφου, με σκηνές που συγκινούν με την απλότητα και την ομορφιά τους, με τον γνωστό από τη συνεργασία του με τον Κισλόφσκι ηθοποιό Μπογκουσλάβ Λίντα να φτιάχνει με τρόπο έξοχο το πορτρέτο του τραγικού ζωγράφου.

Κλασάτο σινεμά, κομψό στη φόρμα και δηκτικό στο περιεχόμενο, το κύκνειο άσμα του Βάιντα είναι ένας πένθιμος παιάνας στην υποχρέωση της τέχνης να λειτουργεί ως εργαλείο και σύμβολο της ελευθερίας απέναντι σε οποιαδήποτε ανελεύθερη και καταπιεστική ιδεολογία, και κόντρα σε κάθε προσπάθεια χειραγώγησης και υπόδειξης απ' όποια πλευρά του πολιτικού φάσματος κι αν προέρχεται.

Ο σκηνοθέτης υποκλίνεται με σεβασμό στη «δονκιχωτική» αυτοθυσία του Στρεμίνσκι (που υποδύεται ένας εξαιρετικός Μπόντουσλαβ Λίντα), αναμοχλεύοντας με το ίδιο πάθος αν και για τελευταία φορά στη ζωή του – καθώς έφυγε πέρυσι από τη ζωή σε ηλικία 90 ετών, αφήνοντας πίσω του ένα πλούσιο έργο που θα μείνει αθάνατο – ένα ζωτικής σημασίας θέμα που δεν έπαψε ποτέ να τον απασχολεί.

Το Afterimage καταφέρνει να σου περάσει το κλίμα της εποχής και την προσπάθεια ενός επαναστάτη που με μόνο όπλο την ειλικρίνεια του και το πείσμα του λυγίζει σωματικά από την πολιτική της εποχής του. Είναι κρίμα μόνο που η ταινία παραμελεί το τεράστιο καλλιτεχνικό έργο αυτού του σημαντικού καλλιτέχνη.

Η ταινία δεν απευθύνεται μόνο στους γνώστες της φιλμογραφίας του Αντρέι Βάιντα, σίγουρα όμως απαιτεί μια κάποια ανοχή στο είδος της ακαδημαϊκής βιογραφίας, με το φιλμ να μην αποκλίνει ούτε στιγμή από τα απολύτως απαραίτητα και τη διατήρηση της σεναριακής – άνευ εκπλήξεων – ισορροπίας, μέχρι τέλους.

Για μια ακόμη φορά, ο Βάιντα έγινε ο ραψωδός του ανήλιαγου πεπρωμένου ενός ιδεολογικού μαχητή κόντρα στο ισοπεδωτικό τέρας του απολυταρχισμού, χωρίς ωστόσο να καταφύγει σε συμβολικές λύσεις στη σκηνοθεσία. Απεναντίας, επέλεξε ακαδημαϊκή αισθητική στην αφήγηση, τον φωτισμό και τα σκηνικά, παρότι το προχωρημένο έργο του Στρεμίνσκι τού έδινε λαβή για κάτι τολμηρότερο.

Μονοδιάστατη και συμβατική, η ταινία ωστόσο, εκτός από μια υπέροχη ερμηνεία του Λίντα στον κεντρικό ρόλο, αποδεικνύει για τελευταία φορά την αμεσότητα του κινηματογραφικού λόγου του Βάιντα.

Το «Afterimage» παραμένει μια αξιοπρεπής και καλοφτιαγμένη μα όχι ακριβώς γεμάτη έμπνευση ταινία, που δεν μοιάζει μεν παράταιρη στην καριέρα του Βάιντα, αλλά που δεν συγκρίνεται με όσες τον καθόρισαν ως έναν από τους πιο σημαντικούς ευρωπαίους δημιουργούς.

Με ωραία καλλιτεχνική διεύθυνση, φωτογραφία και καλό πρωταγωνιστή, η τελευταία ταινία του Βάιντα φωτίζει την σύγκρουση του πρωτοποριακού ζωγράφου Βιαντισλάβ Στερμίνσκι με τον σταλινισμό στη δύση του βίου του.

Η τελευταία ταινία της φιλμογραφίας τού πάλαι ποτέ σπουδαίου Αντρέι Βάιντα είναι ένα αδύναμο, δραματικά καταγγελτικό χρονικό με ασυμβίβαστους αγωνιστές και γραφικούς καθεστωτικούς.